СУРГУУЛЬДАА ЯВААД ЭРГЭЖ ИРЭЭГҮЙ ОХИН...

1985 ОНД 10 НАСТАЙ ОХИН СУРГУУЛЬДАА ЯВААД ЭРГЭЖ ИРСЭНГҮЙ… ХОЁР ЖИЛИЙН ДАРАА ШИНЭ БАГШ НЬ ТҮҮНИЙГ СУРАГЛАХАД ЗАХИРАЛ “ЭНЭ ХҮҮХДИЙН ТУХАЙ ДАХИЖ БИТГИЙ АСУУ” ГЭЖЭЭ… ХАРИН СУРГУУЛИЙН ҮЙЛЧЛЭГЧИЙН ХЭЛСЭН ҮГ…
1987 оны есдүгээр сарын нэгний өглөө би анх удаа анги дааж авсан сумынхаа сургуулийн хаалгаар ороход нэгэн эмэгтэй үүдний довжоон дээр сууж байлаа. Тэр гартаа сурагчийн бор хүрэм тэвэрчихсэн, хичээлдээ яаран орж буй хүүхдүүдийн царайг нэг бүрчлэн ажиглаж байв. Намайг багш гэдгийг мэдмэгц босож ирээд “Манай Сийлэгмаа энэ жил долдугаар ангид орох ёстой байсан юм” гэж хэлсэн. Би тэр үед энэ эмэгтэйн ганцхан өгүүлбэрээс болж хоёр жилийн өмнө сураггүй болсон хүүхдийн хэргийг дахин сөхнө гэж огт төсөөлөөгүй билээ.
Намайг Долгорсүрэн гэдэг, тэр намар хорин есөн настай, аймгийн төвөөс нөхрийнхөө ажлыг дагаж шилжин ирсэн багш байлаа. Сургуулийн захирал Лувсаншарав надад тавдугаар ангийн гучин хүүхэд хариуцуулж, өмнөх багшийн үлдээсэн журнал, сургалтын төлөвлөгөөг гардуулсан юм. Ангидаа орж ирц авахад хүүхдүүд цөм шинэ багшаа сонирхон харж, зарим нь ичингүйрэн инээмсэглэж байв. Харин журналын хавтасны дотор талд хавчуулсан хуучин цаасан дээр “Сийлэгмаа - 1975 он” гэсэн нэр байхыг би хичээл тарсны дараа анзаарсан юм.
Энэ нэрийг өглөө сургуулийн үүдэнд таарсан эмэгтэй хэлснийг санан би ангийн дарга Солонгоос асуулаа. Солонго арван хоёр настай, үг дуу цөөтэй ч бусад хүүхдүүдээ сайн мэддэг сэргэлэн охин байв. Тэр Сийлэгмаагийн нэрийг сонсоод хэсэг чимээгүй сууснаа “Манай сургуулийн хүүхэд байсан, багшаа” гэж хариулсан. Би хаашаа шилжсэнийг нь асуухад Солонго толгой сэгсэрч, “Хүмүүс өөр өөр юм ярьдаг” гэв.
Тэр өдөр хичээл тарсны дараа би захирал Лувсаншаравын өрөөнд орлоо. Тавин дөрвөн настай захирал намайг хуучин цаас үзүүлэхэд шууд таньсан бололтой нүдний шилээ авч ширээн дээр тавив. Би сургуулийн үүдэнд охиноо хайж суугаа эмэгтэйтэй таарснаа хэлэхэд түүний нүүр барайлаа. Тэгээд “Тэр хүүхдийн тухай дахиж битгий асуу, шалгаж дууссан хэрэг” гэж хэлсэн юм.
- Гэхдээ ээж нь одоо хүртэл хүлээгээд байгаа юм биш үү?
- Цэвэлмаад олон удаа тайлбарласан, охин нь гэрээсээ явсан байх магадлалтай гэсэн. Лувсаншарав миний барьсан цаасыг буцааж өгөөд, “Чи шинээр ирсэн хүн, хүүхдүүдийнхээ хичээлд л анхаар” гэв. Түүний дуу чанга байгаагүй ч яриаг цааш үргэлжлүүлэх хүсэлгүй нь илт байлаа.
Маргааш нь би сургуулийн урт хонгилыг угааж байсан Ханджав гуайтай таарав. Жаран нэгэн настай тэр эмэгтэй сургуульд олон жил ажилласан, хүүхэд бүрийг бараг нэрээр нь мэддэг хүн байлаа. Сийлэгмаагийн тухай асуухад тэр шалаа арчихаа больж, намайг хэсэг ажигласан юм. Дараа нь “Тэр охин гэрээсээ зугтаагүй ээ, багш минь” гэж маш аяархан хэлэв.
- Та тэгж яаж мэдэж байгаа юм бэ?
- Би тэр орой түүнийг харсан. Ханджав гуай цонхны цаадах нүүрсний агуулах руу хараад, “Харин миний харсан зүйлээс илүү чухал юмыг өөр хүн харсан байдаг юм” гэв. Тэгээд хэн нэгэн хонгилоор ойртож явааг сонсоод шүүрээ дахин хөдөлгөж эхэлсэн.
Би түүнийг дахин асуух гэтэл манай сургуулийн багш Дэжидмаа ирж, намайг багш нарын өрөөнд дуудлаа. Гучин дөрвөн настай Дэжидмаа надаас таван насаар эгч, тусархуу, нийтэч эмэгтэй байсан учраас би түүнд болсон явдлыг ярьсан юм. Гэтэл Сийлэгмаагийн нэрийг хэлмэгц түүний инээмсэглэл алга болж, хаалга руу нэг харлаа. “Энэ суманд тэр охины тухай асуусан хүн бүр эцэстээ дуугүй болдог” гэж хэлсэн нь намайг бүр ч гайхшруулав.
Тэр орой би сургуулийн хуучин бүртгэлийг үзэх зөвшөөрөл авч, архивын жижиг өрөөнд суулаа. Сийлэгмаа 1975 оны дөрөвдүгээр сарын арван долоонд төрсөн, 1985 онд дөрөвдүгээр ангид сурч байсан нь тодорхой байв. Тэр оны арванхоёрдугаар сарын тавны өдрөөс эхлэн ирц нь тасарсан бөгөөд дараагийн хуудсанд “эрэн сурвалжилж байгаа” гэж тэмдэглэжээ. Харин 1986 оны хаврын нэгэн бүртгэлд “эцэг эхийн хүсэлтээр шилжсэн” гэсэн бичиг байгааг хараад би гайхсан юм.
Хоёр өөр бүртгэл дээр нэг хүүхдийн тухай ингэж зөрүүтэй бичсэн байлаа. Би шилжсэн сургуулийн нэр, хүлээн авсан багшийн гарын үсгийг хайсан боловч юу ч байсангүй. Харин бүртгэлийн арын хавтаснаас жижигхэн дуг…