ХОРИГДЛУУД ХОНИЙГ НЯДАЛЖ, АРЬСЫГ НЬ ӨВЧӨӨД МАХЫГ НЬ ЭВДЭЖЭЭ…ГЭТЭЛ ХЭСЭГХЭН ХУГАЦААНЫ ДАРАА ӨНӨӨХ ХОНЬ ӨӨРӨӨ БОСООД ХОТ РУУГАА ГҮЙСЭН БАЙВ…

Хүйтэн хар цайнаас өөр юмгүй гурав хоносон хоригдлуудын өмнө нэг орой Балжин лам атга элс, хэдэн жижиг чулуу, хугархай мөчир дэлгээд тавьчихсан сууж байжээ. Хажууд нь өлссөндөө уур нь хүрсэн Айваа тэсэлгүй, “Лам гуай, наад чулуу модоор чинь гэдэс цадахгүй шүү дээ” гэхэд өвгөн юу ч хэлэлгүй ханцуйнаасаа хуучин бор цаас гаргаж ирэв.

Тэр элс, чулуу, модоо цаасанд нэг нэгээр нь боогоод амыг нь нарийн сур шиг зүйлээр чанга зангидсанаа Айваагийн өвөр дээр тавилаа. Тэгээд ганцхан юм захисан нь, “Орой болтол үүнийг задалж болохгүй шүү, чи тэсэж чадвал бид өнөөдөр хоолтой хононо” гэсэн үг байв.

Тэр үед Балжин ламыг хийдийн хамбаас дутахааргүй олон хүн таньдаг байсан гэдэг бөгөөд социализмын хатуу жилүүдэд ч түүний тухай яриа тасраагүй аж. Ил далд янз бүрийн аргаар шүтэж биширдэг хүмүүс түүн дээр очиж, өвчин зовлонгоо ярьж, ном уншуулж, зарим нь бүр хол газраас зориод ирдэг байжээ. Хожим Соном өвгөн энэ явдлыг ярихдаа “Балжин ламыг магтаж байгаа юм биш ээ, би өөрийн нүдээр үзсэн хүмүүсийн амнаас сонссоноо л ярьж байна” гэж эхэлдэг байсан гэдэг.

Харин Балжин ламтай нэгэн цагт хамт хоригдож явсан хүмүүсийн дунд түүний тухай бүр ч хачин дурсамж үлдсэн бөгөөд хамгийн их яригддаг нь Айваатай холбоотой энэ явдал байлаа.

Балжин лам эсэргүүний хэрэгт татагдан хоригдож, хэсэг хугацааны дараа бусад хоригдлын хамт ууланд мод бэлтгэх ажилд гарчээ. Өдөржин хөрөө татаж, мод чирч, орой болохоор хэдэн харуулын хараан дор түр байрласан дүнзэн байшиндаа орж унтана, өглөө харанхуйгаар дахиад ажилдаа гарна.

Хоригдлуудын дунд малын хулгайн хэргээр ял авсан Айваа гэх овсгоотой, үг хэл хурц эр байсан бөгөөд Балжин ламтай нэг их муудалцахгүй ч “Лам хүн байж шоронд орчихсон юм чинь биднээс юугаараа өөр юм” хэмээн хааяа тоглоом хийдэг байж. Балжин лам түүний үгэнд уурладаггүй, заримдаа инээгээд өнгөрнө, заримдаа бүр сонсоогүй мэт номоо уншаад суучихдаг байжээ.

Намрын сүүл рүү уулын ажил хүндэрч, хүнсний татан авалт хэд хоногоор саатсанаар хоригдлуудын хоол бүр мууджээ. Өглөө нь усархаг хар цай, өдөр нь багахан гурилтай шөл, орой заримдаа юу ч үгүй шахам болохоор өдөржин мод хөрөөдсөн эрчүүдийн гэдэс хонхолзоно.

Ойролцоо ганц айл байх бөгөөд хонь малтай, идээ цагаатай айл атлаа эзэн Цэрэн нь нутгийнхандаа хүртэл харамч гэдгээрээ зартай, хоригдлуудыг харахаараа нохойгоо тавих шахам хөөдөг хүн байжээ. Нэг удаа Айваа аяга бариад очиход Цэрэн үүднээсээ “Та нарыг тэжээх гэж би мал маллаагүй, наад аягаа аваад яв” гэж хашхираад хаалгаа хаасан гэдэг.

Тэр орой Айваа дүнзэн хананд нуруугаа наан сууж байснаа Балжин лам руу хараад, “Өлсөж үхэхтэй биш дээ, лам гуай, та чинь хүмүүсийн ярьдгаар юм чаддаг хүн юм бол одоо л нэг үзүүлээч” гэжээ. Хажуугийн хоёр хоригдол инээхэд Айваа улам хөөрч, “Би бол хулгай хийсэн хэргээрээ дахиад жил нэмүүлэх биз, харин та арай өөр арга мэддэг байлгүй дээ” гэж хэлэв.

Балжин лам номоо хаагаад түүн рүү хэсэг харснаа, “Хулгайн юм хүний ходоодонд удаан тогтдоггүй юм” гэж аяархан хэлжээ. Айваа “Тэгвэл хулгай биш аргаар нэг юм олчих, бид …