ШИНЭ БЭРЭЭ АНХ ХАРСАН ЦЭВЭГМИД ЭМЭЭ ХҮЗҮҮНИЙХ НЬ АРЫГ НЭГ ХАРСНАА АЯГАТАЙ ЦАЙГАА УНАГААЖЭЭ…“ЭНЭ ТЭМДЭГ ЧАМД ХААНААС БАЙДАГ ЮМ?” ГЭЖ АСУУХАД…

Манай гэрт Ануужин анх бэр болж орж ирсэн өдөр Цэвэгмид эмээ түүнийг хараад нэг л хачин болсон юм. Хүүгийн маань сонгосон бүсгүй болохоор эмээ эхэндээ инээмсэглэн угтаж, сүүтэй цай аягалж өгөөд энгийн л хэдэн үг асууж суусан. Гэтэл Ануужин үсээ арагш нь хамж боох үед эмээ гэнэт ярихаа болиод хүзүүнийх нь ар хэсэг рүү удаан ширтчихсэн. Дараагийн мөчид эмээгийн гараас шаазан аяга мултарч, шаланд унан бутрах чимээнээр бид бүгд цочин босож билээ.

“Эмээ, яав аа?” гэж Мөнхдалай сандран асуухад эмээ түүнд хариулсангүй. Харин Ануужинг өөртөө ойртуулж, хүзүүнийх нь ард байх жижиг хүрэн толбыг хурууныхаа өндгөөр бараг хүрэх шахам ажиглав. Тэр нь холоос бол жирийн мэнгэ шиг боловч ойроос харахад дундаа жижигхэн цайвар зайтай, хавирган сар шиг тахир хэлбэртэй төрөлхийн тэмдэг байсан юм. Цэвэгмид эмээ царай нь цонхийчихсон чигээрээ “Энэ тэмдэг чамд төрөхөөс чинь байсан юм уу?” гэж асуусан.

Ануужин гайхсан ч “Тийм ээ, эмээ, багаасаа л байсан гэсэн” гэж хариулав. Эмээ “Ээж чинь хаана төрсөн хүн бэ?” гэж шууд дараагийн асуултаа тавихад өрөөн доторх хүмүүс бие бие рүүгээ харлаа. Ануужин ээж Сувдмаагаа хотод өссөн, харин төрсөн газар болон бага насных нь тухай сайн мэддэггүй гэв. Тэр үгийг сонссон Цэвэгмид эмээ суудалдаа аажуухан сууснаа “Ээжийнхээ хүзүүний ард яг ийм тэмдэг байдаг эсэхийг чи мэдэх үү?” гэж асуусан юм.

Тэр оройноос хойш эмээ нэг л өөр болчихсон. Урьд нь орой болгон зурагт үзэж, бидэнтэй элдвийг ярьдаг хүн өрөөндөө орж хаалгаа хаагаад, хуучин авдраа онгичиж суудаг болов. Нэг шөнө ус уухаар босоход нь би эмээгийн өрөөний гэрэл асаалттай байхыг хараад хаалгаар нь шагайтал орон дээрээ хэдэн хуучин зураг, шарласан бичиг баримт дэлгэчихсэн сууж байлаа. Намайг хармагцаа бүгдийг нь яаран хураасан боловч нэг жижиг хар цагаан зураг шалан дээр унасныг эмээ анзаараагүй юм.

Зураг дээр хорь гаруйхан настай болов уу гэмээр туранхай бүсгүй инээмсэглэн зогсож байв. Ар талд нь бүдэгхэн харандаагаар “Жавзанханд, 1981 оны зун” гэж бичсэн байсан. Би хэний зураг болохыг асуухад эмээ хэсэг дуугүй сууснаа “Миний охин” гэж хэлэв. Манай гэр бүлийнхэн Цэвэгмид эмээг ганц хүүтэй байсан гэж л мэддэг байсан болохоор тэр хоёрхон үг намайг бүр гайхшруулсан.

Эмээ залуудаа нөхөртэйгөө хоёр хүүхэдтэй байсан бөгөөд том нь Жавзанханд гэдэг охин байжээ. Жавзанханд дүүгээсээ зургаан насаар эгч, айлын эрх танхи боловч их дөлгөөн хүүхэд байсан гэж эмээ ярив. Харин 1983 оны намар арван есөн настай Жавзанханд гэрээсээ гараад эргэж ирээгүй аж. Тэр өдрөөс хойш Цэвэгмид эмээ охиноо нас барсан гэж хэзээ ч итгээгүй ч амьд гэдгийг нь батлах ганц ч сураг олж чадаагүй байжээ.

Алга болохынхоо өмнөх хэдэн сар Жавзанханд гэрийнхнээсээ нэг зүйл нуудаг болсон гэнэ. Зарим орой ажлаасаа оройтож ирнэ, асуухаар “найзындаа байсан” гэж товч хариулна, бүр нэг удаа ээждээ хэлэлгүй хэд хоног хөдөө явчихаад ирсэн байжээ. Тэгээд алга болохоосоо хоёр долоо хоногийн өмнө Цэвэгмид эмээд “Ээж ээ, хүн нэг алдаа гаргачихаад дараа нь засаж болдог биз дээ?” гэж гэнэт асуусан гэдэг. Эмээ тэр үед залуу ох…