АЙЛЫН ГАНЦ ОХИН ХУРИМЫНХАА ӨМНӨХ ОРОЙ ГЭНЭТ АЛГА БОЛЖЭЭ… 11 ЖИЛИЙН ДАРАА ЭЭЖ НЬ АЙМГИЙН ЭМНЭЛЭГТ НЭГ ЭМЭГТЭЙН ГАРЫГ ХАРААД…

1981 оны намар Архангайн нэгэн суманд Доржпалам гэдэг эр эхнэр Цэрэндуламын хамт амьдардаг байжээ. Тэднийх олон малтай баян айл биш ч ажилсаг, айл саахалтдаа нэр хүндтэй, хүний гар харахааргүй амьдралтай айл байсан гэдэг. Хоёр хүүгийнхээ араас олон жилийн дараа нэг охинтой болж, охиноо Сүнжидмаа гэж нэрлэсэн бөгөөд гэрийн отгон болохоор аав нь багаас нь их эрхлүүлж өсгөжээ. Сүнжидмаа хорин нэгэн нас хүрсэн намраа сумын төвийн жолооч Дашнямтай суухаар болж, хоёр тал хурим найрынхаа өдрийг хүртэл товлосон байв.

Дашням тухайн үед хорин долоон настай, аймаг сумын хооронд ачаа бараа зөөдөг, нутгийнхан нь ажилсаг, даруу залуу гэж ярьдаг хүн байжээ. Сүнжидмаатай хоёр жил гаруй үерхсэн тул хоёр талын хөгшчүүл ч бие биеэ танина, хуримын тухай гэнэт шийдсэн зүйл огт биш байсан байна. Хурим болохоос долоо хоногийн өмнөөс Доржпаламын гэрээр хүн тасрахаа больж, ах дүүс нь хонь мал гаргаж, эмэгтэйчүүд идээ цагаагаа бэлдэж эхэлжээ. Сүнжидмаа ч баяр хөөртэй, ээжтэйгээ авдраа уудлан хуримдаа өмсөх шинэ дээлээ гаргаж үзээд, бүс ээмэгтэйгээ юу таарахыг хүртэл ярьж байсан гэдэг.

Харин хуримын өмнөх орой Доржпаламынд ойрын хэдэн хүн ирж маргаашийн ажил ярьж суух үед Сүнжидмаа гэнэт гэрээс гарчээ. Цэрэндулам араас нь “Хаачих нь вэ?” гэж асуухад охин нь “Хашааны үзүүр орчхоод ирье” гэж хэлээд гарсан тул хэн ч нэг их тоосонгүй. Ээж нь охиныхоо дээлийн товчийг хадаад сууж байтал нэлээд хугацаа өнгөрсөн ч Сүнжидмаа буцаж орж ирсэнгүй. Эхэндээ саахалтын айл руу орчихсон байх гэж бодсон боловч бараг нэг цаг болоход хоёр ах нь гар чийдэн барин ойр хавиар эрж эхэлсэн байна.

Хашааны үүд, худгийн зам, айлуудын гадаа, голын эрэг хүртэл үзсэн ч Сүнжидмаа хаана ч байсангүй. Хамгийн хачирхалтай нь намрын сэрүүнд өмсдөг хүрэм нь гэрийн унинаас өлгөөтэй, авч явах хувцас хунар нь авдартаа хэвээр, маргааш өмсөх хуримын дээл нь хүртэл орон дээр эвхээстэй байжээ. Мөнгө төгрөг, эд зүйл авч гарсан шинж байсангүй, зөвхөн тэр өдөр өмсөж явсан намхан хар гутал нь л алга байсан гэдэг. Хэдхэн алхмын цаадах хашааны үзүүр орно гэж гарсан хүн тэр чигээрээ сураггүй болсныг ойлгоод Доржпалам тэр шөнөдөө Дашнямынд хүн явуулжээ.

Дашням тухайн орой аав, ах нартайгаа хуримын ажил бэлдэж гэртээ байсан нь тодорхой байв. Сүнжидмааг алга болсныг сонсоод тэр даруй хүрч ирэн бусадтай нийлж шөнөжин эрсэн бөгөөд үүр цайхын үед Доржпаламын хашааны арын дов дээр ганцаараа сууж байсныг хүмүүс хожим ярьдаг байжээ. Маргааш болох байсан хурим мэдээж болсонгүй, харин сумын төвийн хүмүүс тэр чигээрээ Сүнжидмааг хайхад гарсан байна. Голын эрэг дагуулж морьтой хүмүүс явж, ойр хавийн худаг ус, жалга судаг хүртэл шалгасан ч охины бараа сураг гарсангүй.

Гурав дахь өдрийн өглөө сумын төвөөс гарах хуучин шороон замын хажуугаас малд явсан жаал хүү эмэгтэй хүний үсний хавчаар олжээ. Цэрэндулам үзээд охиныхоо хавчаар мөн болохыг шууд таньсан бөгөөд Сүнжидмаа алга болсон орой үсээ яг тэр хавчаараар ардаа тогтоосон байсныг санаж байв. Гэвч хоёр өдрийн турш хүмүүс, морь мал, машин тэрэг олон явсан тул хавчаар олдсон газраас ямар нэг мөр тогтоох боломжгүй болжээ. Сүнжидмаа сумын төвөөс гарах зам руу өөрөө явсан уу, эсвэл хэн нэгэнтэй хамт явсан уу гэдгийг ч хэн ч мэдсэнгүй.

Тэр үеэс нутгийнхны дунд янз бүрийн яриа гарч эхэлсэн байна. Зарим нь Сүнжидмааг өөр хүнтэй явсан байх гэж ярьж, зарим нь хуримаасаа буцаж зугтсан болов уу гэж таамаглажээ. Дашнямыг хүртэл хардаж сэрдсэн хүн байсан ч тэр шөнө хаана, хэнтэй байсныг нь гэрийнхэн төдийгүй хуримын ажилд тусалж байсан хэд хэдэн хүн гэрчилсэн тул удалгүй тэр…