Ховдын замд таарсан үзэсгэлэнт бүсгүйг эхнэрээ болгожээ...Харин гэрийнх нь авдар өдөр бүр хаанаас ч юм шинэ махаар дүүрдэг байв

Баазын жолооч нар дундаас ажилдаа гаргуун, гарын уртай, аливаад овсгоо самбаатайгаараа Дэндэвдоржийг гүйцэх хүн ховор байжээ. Машин тэрэг эвдэрвэл бусдын гар харахгүй өөрөө оролдоод босгочихно, холын замд гарвал цаг агаар, замын бартаанд түүртэлгүй товлосон хугацаандаа ачаагаа хүргэдэг тул дарга нар нь хүртэл түүнд найдвартай ажил даатгана. Харин ийм тэгш сайхан эр гуч нэлээд гарсан атлаа эхнэр хүүхэдгүй, олон жил гоонь ганцаар явдаг нь хамт олных нь гайхлыг төрүүлдэг байв.

Зарим нь бүр цайны цагаар ам булаалдан, “Энэ Дэндэвдорж чинь ажил амьдрал нь өөдрөг мөртлөө яагаад хань ижилтэй болдоггүй хүн бэ?” хэмээн ярилцана.

Нэг хэсэг нь түүнийг холын тээврээс буудаггүй шахам болохоор гэр бүл зохиох завгүй явсаар насыг барсан биз гэдэг байлаа. Харин ам задгай хэд нь “Замын буудал, сум суурингаар хүүхэн шуухантай танилцаад явдаг биз. Тэгээд л гэргийн хэрэг гардаггүй байх” гэж таамаглана. Зарим нэг нь бүр эр хүнийх нь талаар элдвийг сэжиглэн шивэр авир хийхэд Дэндэвдорж сонссон ч сонсоогүй мэт өнгөрөөдөг, өөрийнхөө амьдралыг бусдад тайлбарлах дургүй хүн байжээ.

1967 оны хаврын сүүлээр баазаас Ховд аймаг руу ачаа хүргэх уртын тээвэр гарч, Дэндэвдорж жолоочоор явжээ. Тэр цагийн баруун аймгийн зам гэдэг өнөөгийнх шиг засмал дардан биш, хэдэн мянган километрийн тоос шороо, гол ус, даваа гүвээг туулдаг жинхэнэ аян байв.

Ачаагаа хүргэж, буцах тээврээ хүлээж, энд тэнд саатсаар сар гаруйн дараа л Улаанбаатарын зүг жолоо залсан гэдэг. Харин тэр удаагийн аянаас Дэндэвдорж ганцаараа буцаж ирсэнгүй.

Намар орж, шөнөдөө сэрүүхэн болсон нэг өдөр баазынхан түүний машиныг хашаагаар орж ирэхэд урьдын адил жолооч ганцаараа суугаа болов уу гэтэл бүхээгнээс нь залуухан бүсгүй бууж иржээ. Бүсгүйг харсан хүмүүс хэсэгтээ л дуугүй болсон гэдэг.

Үргэсэн янзага шиг тормолзсон алаг нүдтэй, өтгөн гил хар үс нь мөр даван асгарсан, өндөрдүү тэгш нуруутай, царай зүс нь хүний нүдэнд нэг тусвал дахин хармаар тийм үзэсгэлэнтэй бүсгүй байв. Дэндэвдорж түүнийг Сувдмаа хэмээн танилцуулжээ.

Төд удалгүй Дэндэвдорж Сувдмааг Таван шарын хоёрдугаар байранд байдаг гэртээ оруулан хамт амьдрах болов. Олон жил ганцаар явсан нөхрөө гэнэт ийм сайхан бүсгүй дагуулан ирэхэд найз нөхөд нь ихэд бэлгэшээж, “Найр хийлгүй өнгөрч болохгүй” хэмээн бараг хүчээр шахаж байгаад ойр дотныхны хүрээнд хурим найр маягийн юм ч хийлгэжээ. Дэндэвдорж өөрөө ч эхнэртээ ухаангүй хайртай, харц салгаж чадахгүй шахам явдаг болсон тул холын тээвэрт гарахаа түр азнав. Баазын ойр зуурын ажилд машинтайгаа явж, үлдсэн цагаа гэртээ өнгөрөөх болжээ.

Сувдмаа ч нөхөртөө халамжтай, ааш зан дөлгөөн, айл хөрштэй хэрүүл шуугиан тарьдаггүй эмэгтэй байв. Ганцхан өөрийнхөө төрсөн нутаг, эцэг эх, ах дүүсийн тухай бараг ярьдаггүй байжээ. Хэн нэгэн асуувал үгийг нь эвтэйхэн өөрчилж, “Хөдөөний л хүн дээ” гэсхийгээд өнгөрнө. Дэндэвдорж дурласан хүний нүдээр харж байсан тул тэр бүхнийг нь онцгойлон сонирхсонгүй.

Үнэндээ тэдний учирсан явдал ч ердийн танилцлаас өөр байжээ. Ховдын тээврээс буцаж явахдаа Дэндэвдорж Хонгор нутгийн Бийрийн хөндий гэх эзгүйдүү газраар өнгөрч явтал замын хажуугаас ганцаараа бүсгүй гар өргөн зогсоосон гэдэг. Машинаа ойртуулан хурдыг саахад өнөөх бүсгүй бүхээг рүү нь гүйн ирээд, “Хот орох гэсэн юм. Аваад яваач” хэмээн хүүхэд шиг хошуугаа цорвойлгон гуйжээ. Тэр нь хожмын Сувдмаа байлаа.

Олон жил ганцаар зам туулсан эрийн өмнө эзгүй хээрээс ийм үзэсгэлэнтэй бүсгүй гараад ирэхэд Дэндэвдорж татгалзах шалтгаан олсонгүй. “Замын хүнийг замд нь орхивол аян замын хийморьт муу” гэж дотроо бодоод бүхээгийнхээ хаалгыг нээж өгчээ. Эхэндээ тэд ердийн замын хоёр хүн шиг нутгийн сонин, цаг агаар, замын тухай хэд гурван үг сольсон ч өдөр өнгөрөх тусам яриа нь нийлж, бие биедээ дассан байна. Сувдмаа ч Дэндэвдоржоос огт бишүүрхэхгүй, олон жил мэддэг хүн шиг дотно харьцдаг байжээ.

Арвайхээрийн талд нэгэн шөнийг өнгөрөөж, Эмээлтийн дөрөлж хүрэхэд дахиад нэг өглөө угтсанаар тэдний харилцаа замын танилын хэмжээнээс хэдийнэ хальсан байв. Улаанбаатарын бараа харагдах үед Дэндэвдорж бүсгүйг хаан…