ХУЛГАЙЛСАН МОРЬДОО БУЦААЖ ӨГӨХГҮЙ БОЛ ЭХНЭР ЧИНЬ АМЬД ҮЛДЭХГҮЙ ГЭЖЭЭ…ГЭТЭЛ МОРЬДЫГ ЭЗЭНД НЬ ХҮРГЭСЭН ШӨНӨ…

Наваан өвгөн ная гарснаасаа хойш нэг л үгийг ач хүү Догсондоо үе үе хэлдэг болжээ. “Би үхэхээрээ эндээ үлдэхгүй ээ, өөрийнхөө төрсөн нутгийг бараадна” гэхэд Догсон эхэндээ өвгөний үгийг насны эрхээр ярьж байна гэж бодоод нэг их тоодоггүй байв.

Харин өвгөн сүүлийн өвөл орноосоо бараг босохоо больсон хэрнээ хааяа шөнөөр үүд рүү удаан ширтэж, “Зам хол юм даа” гэж өөртөө хэлэх нь хачин. Нэг удаа Догсон галд аргал нэмж сууснаа “Өвөө, та чинь хаашаа явах гээд байгаа юм бэ?” гэхэд өвгөн инээмсэглээд, “Чи дараа нь ойлгоно оо” гэжээ.

Хавар дөхөж, өвгөний бие бүр муудахад нэг орой Догсоныг дэргэдээ суулгаад гараас нь чанга атгасан байна. “Ач хүү минь, амь барьдаг ёсыг мэднэ биз дээ” гэхэд Догсон “Мэднэ ээ, та одоо ийм юм ярихаа боль” хэмээн дургүйцэв.

Наваан өвгөн хэсэг амьсгаагаа дарж хэвтсэнээ “Тэгвэл миний амыг чи өөрөө барина шүү, өөр хүнд битгий өг” гэж дахин захижээ. Догсон өвөөгөө тайвшруулах санаатай “За за, таны хэлснээр л болъё” гэсэн ч тэр шөнөөс хойш өвгөний тэр үг толгойноос нь гарахаа больсон гэдэг.

Удалгүй Наваан өвгөн ертөнцийн жамаар нас барж, ах дүүс нь цуглан хуучны ёсоор нутаглуулах ажилдаа оржээ. Өвгөний захиасыг санасан Догсон тарган хонины сүүлээс өөх авч аманд нь хүргэж, араас нь шаант чөмгөөр хоолойд нь зөөлөн түлхэн ам барих ёсыг гүйцэтгэсэн байна. “Өвгөн өөрөө чамд захисан юм бол ёсоор нь хий, дутуу орхиж болохгүй” гэж нутгийн хэдэн буурал ч түүнд хэлжээ. Ингээд Наваан өвгөнийг нутаглуулж, хүмүүс тарсны дараа Догсон ч энэ явдал ингээд дууслаа гэж бодсон байна.

Гэтэл хэдхэн хоногийн дараа өвгөний ил тавьсан газраар санамсаргүй өнгөрсөн нэгэн хүн оройхон Догсоныд ирж, “Танай өвгөний шарил нэг л сонин болчихсон байна” гэжээ. Догсон нохой, шувуу хүрсэн юм болов уу гэж бодсон ч өнөөх хүн толгой сэгсрээд “Даавуу нь байна, өөр юм бараг алга” гэсэн байна. Нохой, тас шувуу идсэн байлаа ч ядаж гавлын яс, том яс үлдэх ёстой атал бараг юу ч олдоогүй гэх яриа тэр дороо нутгаар таржээ. Тэгээд хэн нэг нь “Наваан гуай чинь амьддаа төрсөн нутгаа бараадна гэж ярьдаг байсан шүү дээ” гэж хэлснээс хойш хүмүүсийн яриа бүр өөр тийш эргэсэн байна.

Догсон эхэндээ тэр бүхнийг сонсохоос дургүйцэж, “Үхсэн хүнийг тайван байлгаач, юу ч хамаагүй ярих юм” гэж хэд хэдэн хүнийг загнажээ. Гэвч орой болохоор гэрийн баруун хаяанд нохой нь очиж хэвтчихээд эзгүй газар руу харж зөөлөн гаслах болов. Нэг шөнө бүр нохой гэнэт босож, хоймор руу хараад сүүлээ хавчин ухарснаа үүдээр гараад явчихсан бөгөөд өглөө болтол эргэж ирээгүй байна. Догсон энэ тухай хэнд ч хэлээгүй ч өвөөгийнх нь суудаг байсан орны толгой хавьд шөнөөр хүн ханиах шиг бүдэг чимээ хоёр удаа сонсогдсоныг өөрөө мартсангүй.

Ингээд нутгийн хүмүүс “Өвгөний сүнс замаа олоогүй юм биш үү” гэж ярилцсаар эцэст нь Догсоныг Ямаан бөөд оч гэж шахжээ. Ямаан бөө гэхээрээ хүмүүсийн төсөөлдөг шиг сүр бараатай хүн биш, хамар нь сэтэрхий, үс гэзэг нь ширэлдсэн, дуу цөөтэй нэг хөгшин эмгэн байсан гэдэг. Харин бөөлөхдөө янз бүрийн амьтны чих, шар шувууны өд, хэрээний хар өд зэргийг ташууртаа хэлхэж, хүний өөдөөс бараг хардаггүй нь хүмүүсийг нэг л тухгүй болгодог байж. Догсон очоод учраа хэлэхэд эмгэн хэсэг дуугүй сууснаа “Өвгөн чинь явах газраа явж чадаагүй байна, хоргодчихож” гэж шууд хэлжээ.

“Тэгээд одоо яах юм?” гэж Догсон асуухад Ямаан бөө ташуураа өвдөг дээрээ тавиад “Буцаагаад дуудах хэрэгтэй” гэсэн байна. Догсон цочиж “Үхсэн хүнийг буцааж дуудах гэж юу гэсэн үг вэ?” гэхэд эмгэн “Хүнийг нь биш ээ, үлдсэнийг нь” гэж хариулжээ. Тэр Наваан өвгөний сүнсийг угсаа гэрт нь тогтоож, онгон бол…