Түүх
Тэмүжин тал нутаг дахь сүүлчийнхээ дайсныг дарсан нь
2026.09.18
22 үзэлт
Монголын тал нутагт олон жил үргэлжилсэн тэмцэл төгсгөлдөө ойртож байлаа.
Тэмүжин Татар, Тайчууд, Мэргид, Хэрэйд зэрэг хүчирхэг дайснуудаа нэгэнт бут цохисон байсан ч баруун хязгаарт нэгэн том аюул үлджээ. Тэр бол Найманы Таян хаан байв. Найман улс тухайн үед Монголын өндөрлөг дэх хамгийн хүчирхэг ханлигуудын нэг байсан бөгөөд Жамуха хүртэл Тэмүжиний эсрэг хүчээ нэгтгэхээр Таян хааныг түшсэн байдаг.
Таян хаан Тэмүжинийг тал нутгийн ноёрхлын төлөөх цорын ганц өрсөлдөгч гэж үзэж байлаа. Харин Тэмүжин ч мөн адил Найманыг дарж байж Монголыг бүрэн нэгтгэнэ гэдгээ ойлгож байсан юм. Ингээд хоёр талын хувь заяаг шийдэх дайн эхэлжээ.
Тэмүжин тулалдааны өмнө цэргээ аравт, зуут, мянгатын зохион байгуулалтаар улам боловсронгуй болгож, сахилга баттай арми болгон өөрчилсөн байв. Харин Найманы талд тоо хүч илүү байсан ч нэгдсэн удирдлага сул байлаа.
Хоёр арми Наху гүний орчимд нүүр тулан учирсан гэдэг. Шөнө болоход Тэмүжин цэрэг бүрт олон гал асаах тушаал өгчээ. Алсаас харсан Найманы харуулууд Монголын цэрэг хэд дахин олон болсон мэтээр ойлгож, айдаст автсан байна.
Маргааш нь тулалдаан эхэллээ.
Монгол морин цэрэг давалгаалан довтолж, тасралтгүй нум суман бороо асгав. Тэмүжиний туршлагатай жанжид болох Зэв, Зэлмэ, Сүбээдэй нарын удирдсан ангиуд Найманы эгнээг цөмлөж эхэлжээ.
Тулалдаан ширүүсэх тусам Найманы цэрэг эмх замбараагаа алдав. Таян хаан ухрахыг хүссэн ч хүү Хүчлүг нь эсэргүүцэн тулалдаанд хүчээр оруулсан тухай эх сурвалжууд өгүүлдэг. Эцэст нь Таян хаан алагдаж, Найманы их хүч нуран унажээ.
Жамуха ялагдал ойртсоныг хараад тулалдааны талбараас оргон зайлсан бол Хүчлүг цөөн хүнтэй зугтаж чадсан байна. Гэвч Найманы төр дахин сэргэж чадсангүй.
Энэ ялалт жирийн нэгэн тулааны ялалт байсангүй.
Энэ бол Тэмүжиний олон жилийн турш үргэлжилсэн Монголын аймгуудыг нэгтгэх дайнуудын оргил мөч байв. Найманыг дарснаар тал нутгийн хамгийн том өрсөлдөгч хүч мөхөж, Монголын өндөрлөгийн ихэнх хэсэг Тэмүжиний эрхшээлд оржээ.
Ердөө хоёр жилийн дараа буюу 1206 онд…
Тэмүжин Татар, Тайчууд, Мэргид, Хэрэйд зэрэг хүчирхэг дайснуудаа нэгэнт бут цохисон байсан ч баруун хязгаарт нэгэн том аюул үлджээ. Тэр бол Найманы Таян хаан байв. Найман улс тухайн үед Монголын өндөрлөг дэх хамгийн хүчирхэг ханлигуудын нэг байсан бөгөөд Жамуха хүртэл Тэмүжиний эсрэг хүчээ нэгтгэхээр Таян хааныг түшсэн байдаг.
Таян хаан Тэмүжинийг тал нутгийн ноёрхлын төлөөх цорын ганц өрсөлдөгч гэж үзэж байлаа. Харин Тэмүжин ч мөн адил Найманыг дарж байж Монголыг бүрэн нэгтгэнэ гэдгээ ойлгож байсан юм. Ингээд хоёр талын хувь заяаг шийдэх дайн эхэлжээ.
Тэмүжин тулалдааны өмнө цэргээ аравт, зуут, мянгатын зохион байгуулалтаар улам боловсронгуй болгож, сахилга баттай арми болгон өөрчилсөн байв. Харин Найманы талд тоо хүч илүү байсан ч нэгдсэн удирдлага сул байлаа.
Хоёр арми Наху гүний орчимд нүүр тулан учирсан гэдэг. Шөнө болоход Тэмүжин цэрэг бүрт олон гал асаах тушаал өгчээ. Алсаас харсан Найманы харуулууд Монголын цэрэг хэд дахин олон болсон мэтээр ойлгож, айдаст автсан байна.
Маргааш нь тулалдаан эхэллээ.
Монгол морин цэрэг давалгаалан довтолж, тасралтгүй нум суман бороо асгав. Тэмүжиний туршлагатай жанжид болох Зэв, Зэлмэ, Сүбээдэй нарын удирдсан ангиуд Найманы эгнээг цөмлөж эхэлжээ.
Тулалдаан ширүүсэх тусам Найманы цэрэг эмх замбараагаа алдав. Таян хаан ухрахыг хүссэн ч хүү Хүчлүг нь эсэргүүцэн тулалдаанд хүчээр оруулсан тухай эх сурвалжууд өгүүлдэг. Эцэст нь Таян хаан алагдаж, Найманы их хүч нуран унажээ.
Жамуха ялагдал ойртсоныг хараад тулалдааны талбараас оргон зайлсан бол Хүчлүг цөөн хүнтэй зугтаж чадсан байна. Гэвч Найманы төр дахин сэргэж чадсангүй.
Энэ ялалт жирийн нэгэн тулааны ялалт байсангүй.
Энэ бол Тэмүжиний олон жилийн турш үргэлжилсэн Монголын аймгуудыг нэгтгэх дайнуудын оргил мөч байв. Найманыг дарснаар тал нутгийн хамгийн том өрсөлдөгч хүч мөхөж, Монголын өндөрлөгийн ихэнх хэсэг Тэмүжиний эрхшээлд оржээ.
Ердөө хоёр жилийн дараа буюу 1206 онд…
