МУУРАА ШУУДАЙНД ХИЙЖ БУЛГАН ГОЛД УРСГАЖЭЭ… ГЭТЭЛ ШӨНӨ ДУНД ҮҮДНЭЭС НЬ ДУУ ГАРАХАД ХААЛГАА НЭЭТЭЛ…

Ховдын Булган суманд 1970-аад оны эхээр болсон гэх энэ явдлыг нутгийн хөгшчүүл олон жил ярьдаг байжээ. Тэр үеийн Булган одоогийнхоос өөр, намар болохоор жимс ногоо элбэгшиж, Минжит Булган голын бургас шарлан, усных нь тохой бүрд шувуу амьтан цугласан хөлтэй газар байсан гэдэг. Социализмын үед ногоон онгоц хүртэл хуваариар нисдэг, Байтаг Богдын баатруудын түүхтэй энэ нутгийг хүмүүс зүгээр ч нэг “Монголын Ташкент” гэж нэрлээгүй биз. Харин тэр олон сайхан ярианы хажуугаар Сэрээнэн гэх нэг эрийн гэр бүлд тохиолдсон явдлыг мэддэг хүмүүс мууртай холбоотой хэсэг дээр нь өнөө хэр дуугаа намсгадаг байсан гэнэ.

Сэрээнэн эхнэр Долгоржав, хоёр хүү Содов, Самдангийн хамт сумын төвөөс холгүйхэн амьдардаг, айл саахалтынхан нь андахгүй нэгэн байжээ. Уг нь ажилд сайн, гарын дүйтэй ч гэнэт санаанд орсноо заавал хийж байж салдаг, уурлахаараа хүний үг сонсохоо больчихдог хачин зантай эр байсан гэдэг. Тэднийх бас хаанаас ирсэн нь мэдэгдэхгүй шар эрээн муур тэжээдэг бөгөөд өнөөх нь өдөржин Булган голын бургас, айлын хашаа саравчаар хэсэж байгаад орой болохоор гэртээ өөрөө хүрээд ирдэг байв. Хүүхдүүд муураа эрхлүүлж, Долгоржав хоолны шавхруу тавьж өгдөг болохоос Сэрээнэн өөрөө тоодоггүй, “Хулганаа л барьж байвал болоо” гэдэг байжээ.

Нэг намрын орой Сэрээнэнгийн аав, ээж хоёр хөдөөнөөс тэднийд ирж хонож, Долгоржав шинэ мах чанан, хүүхдүүд өвөө эмээгээ тойрч бужигналдан гэр дүүрэн хөл болов. Хоол идэж суутал гадаа байсан шар эрээн муур орж ирээд зуухны хажууд хэсэг сууснаа Сэрээнэнгийн ээж рүү хөдөлгөөнгүй ширтээд байж. Эмгэн эхлээд тоосонгүй ч удалгүй аягаа тавиад, “Долгороо, танай энэ муур чинь яагаад над руу ингэж хараад байдаг юм, нүдэнд нэг л хүйтэн амьтан байна даа” гэхэд хүүхдүүд инээлдсэн байна. Сэрээнэн ч “Ээж минь, муур хүртэл танд таалагдахаа байчихав уу” гэж тоглоом хийснээр тэр яриа тэгсгээд өнгөрчээ.

Гэтэл тэр орой муур ердийнхөөрөө хүүхдүүдийн хөл хавиар эргэлдэхгүй, гэрийн баруун хаяанд очоод эмгэний хэвтэх орны зүг үе үе харан суусан нь Долгоржавын нүдэнд тусжээ. “Наадхаа хөөчих, ээж чинь дургүй байна” гэхэд Сэрээнэн хөлөөрөө зөөлөн үргээсэн ч муур хаалгаар гарсангүй, авдрын араар шургачихав. Шөнө орой болтол хөгшчүүл нутаг усны сонин ярьж, хүүхдүүд нэг нэгээрээ унтсаар эцэст нь гэр нам гүм болсон байна. Харин үүрийн өмнөхөн Сэрээнэнгийн ээжийн орноос гэнэт бөглөрсөн мэт дуу гарснаа “Хөөе, аваач ээ!” гэсэн хашгираан гэрийнхнийг цочоон босгожээ.

Долгоржав лаагаа асааж амжаагүй байхад эмгэн хөнжлөө савчин өндийж, нүүрэн дээрээсээ өнөөх шар эрээн муурыг түлхэн унагаасан байна. “Үхээрийн муу лүд чинь амьсгал боогоод алах нь, яг нүүрэн дээр гараад хэвтчихсэн байна шүү дээ!” гэж эмгэн уурлан хашгирч, муур харин хаалганы дэргэд очоод юу ч болоогүй мэт биеэ долоож суужээ. Сэрээнэн “Унтаж байхдаа өөрөө татаж авсан юм биш үү” гэж аргадсан ч ээж нь тэр шөнө дахиж хэвтсэнгүй, тулганы дэргэд суусаар үүр цайлгасан гэдэг. Явахдаа хүртэл “Би угаасаа наашаа ирмээргүй байсан юм, аав чинь л явъя гээд зүтгэсэн, танай энэ муур нэг л биш шүү” гэж хүүдээ дахин дахи…