Тал нутагт тэргүүлэхийн төлөөх тэмцэл буюу Хүйтэний тулалдаан

12-р зууны төгсгөл. Монголын тал нутагт олон овог аймаг эрх мэдлийн төлөө тэмцэлдэж байлаа. Нэгэн цагт анд нөхөр явсан хүмүүс өдгөө бие биенийхээ хамгийн том дайсан болж, тал нутгийн ноёрхлыг шийдэх тулаан ойртож байсан юм.

Энэ бол Тэмүжин болон түүний хуучин анд Жамух хоёрын хооронд болсон Хүйтэний тулалдааны түүх юм.

Тухайн үед Тэмүжин Монголын олон аймгийг өөртөө нэгтгэж эхэлсэн байсан ч түүний хүч бүрэн бэхжээгүй байв. Харин Жамух нь язгууртан гаралтай, олон ноёдын дэмжлэгийг хүлээсэн хүчирхэг удирдагч байлаа. Тэрээр өөрийгөө тал нутгийн жинхэнэ эзэн гэж үзэж байсан бөгөөд өсөн нэмэгдэж буй Тэмүжиний нөлөөг зогсоохоор шийджээ.

Удалгүй Монголын томоохон овог аймгуудын олонх нь Жамухын талд нэгдэж, Тэмүжиний эсрэг хүчээ нэгтгэв. Зарим сурвалжид Жамухын талд арван гурван хүрээний аймаг нэгдсэн гэж тэмдэглэдэг. Энэ нь тухайн үеийн хамгийн том эвслийн нэг байлаа.

Тэмүжин харин тооны хувьд цөөн байсан ч өөрийн үнэнч нөхөд, туршлагатай дайчдад найдаж байв. Түүний удирдлагын арга барил бусдаас ялгаатай байлаа. Тэрээр хүнийг угсаа гарал бус чадвараар нь үнэлж, энгийн дайчдыг хүртэл өндөр албан тушаалд дэвшүүлдэг байсан юм.

Хоёр тал эцэст нь Хүйтэн хэмээх газарт тулан уулзжээ.

Тал нутгийг донсолгосон ширүүн тулаан эхэллээ.

Жамухын эвслийн арми тооны хувьд давуу бай…