ГУРВАН САЙХАН ЭГЧ ДҮҮСТЭЙ ХОНОСОН ЭРЧҮҮД ЯАГААД ҮҮР ЦАЙХААС ӨМНӨ ЗУГТДАГ БАЙСАН БЭ ?

Нутгийнхан Дэжидмаа эмгэнийг харахаараа нэг их сүйдтэй угтаж гүйдэггүй мөртлөө араас нь муу үг хэлэхээс цэрвэдэг байжээ. “Наадах чинь хар хэлтэй хүн шүү, амыг нь мэдэхгүй гомдоочихов доо” гэж хөгшчүүл хүүхэд залууст хүртэл сануулна, харин залуус нь тэр яриаг сонсоод инээлдсэн ч эмгэнтэй нүүр тулбал дуу нь өөрийн эрхгүй намсчихдаг байсан гэдэг. Дэжидмаа өөрөө бол айл хэсэж, хүний хоол горьдож явдаг муухай ааштай тэнэмэл биш, ганц нэгээрээ буусан айлын бараа харагдвал зам зуураа аргал түүж хормойлоод, “Хоосон гараар айлд ордоггүй юм” гээд түлээнд нь нэмэрлэчихдэг хүн байж. Айлын эзэгтэй нар аргалыг нь авахдаа “Өө, Дэжидмаа эгчийн гарын хишиг орж ирлээ” гэж бэлгэшээсэн дүр үзүүлдэг ч эмгэнийг гарсных нь дараа “Өнөөдөр амыг нь л хөдөлгөчихгүй шиг өнгөрөөе” гэж шивнэлддэг байжээ.

Дэжидмаа тэр үед хэдийн дал шүргэсэн, бор салхинд олон жил явсан хүний үрчлээтэй нүүр, хэзээ ч тайлдаггүй бараан алчуур, нэг мөрөндөө үүрдэг хуучин даавуун богцтой эмгэн байсан гэдэг. Хэн нэгэн түүнээс “Та ер нь гэртээ суудаггүй юм уу?” гэхэд “Гэрт сууж үхэхээс газар үзэж үхсэн нь дээр” гээд цааш алхчихна, хаана хонож өнжихөө ч урьдчилж хэлдэггүй байжээ. Сонин нь эмгэн өөрийг нь хооллож ундалсан, эвтэйхэн харьцсан хүнд ер муу үг хэлдэггүй, харин доромжилж басамжилсан хүнийг нэг хараад л амнаасаа санаанд оромгүй хатуу үг унагачихдаг байв. Тэгээд тэр үгтэй нь төстэй юм хожим тохиолдох бүрд хүмүүс өмнөх явдлыг сөхөж, Дэжидмаагийн “хар хэл”-ний тухай яриа улам зузаарсаар иржээ.

Нэг намрын орой Дэжидмаа Самдангийнд бууж, гэрийн эзэгтэйтэй нь цай уунгаа ойр зуурын юм ярьж суутал гадаа морь тургих чимээ гарчээ. Удалгүй хаалга хүчтэй сөхөгдөн Соёмбоо орж ирсэн бөгөөд тэр хавьдаа мал хөрөнгөтэй, мөнгөтэйдээ эрдсэн, архи уухаараа хүн танихаа больчихдог эр байв. Самдан түүнийг хараад л “За, чи чинь хаанаас ингэж халчихав аа?” гэхэд Соёмбоо “Халсан ч яадаг юм, өөрийн архийг өөрөө ууж байна” гээд хоймор өөд майжганан суужээ. Дэжидмаа түүнийг ганц харснаа аягаа өмнөө тавиад дуугүй болсон нь Самданд нэг л эвгүй санагдсан гэдэг.

Эхэндээ Соёмбоо эмгэнийг тоосонгүй, айраг архи нэхэж, өөрийн адуу мал, өнгөрсөн өвөл хэдэн төл бойжуулснаа ярин цээжээ дэлдэж суув. Дараа нь нүд нь Дэжидмаа дээр тогтоод “Энэ чинь нөгөө хүмүүс айгаад байдаг Дэжидмаа юу, чи ер нь хүнийг хараагаад алчихдаг юм уу?” гэж чанга инээжээ. Самдан шууд “За Соёмбоо, боль, согтуу хүн шиг согтуу бай, хүнийг зүгээр суулга” гэхэд нөгөөх нь улам онгирч “Юунаас нь айдаг юм, нэг муу хэрмэл эмгэн л байна ш дээ” гээд Дэжидмаагийн өмнөх аягыг хүртэл хуруугаараа түлхсэн байна. Гэрийн эзэгтэй сандарч “Дэжидмаа эгч ээ, энэ угаасаа муу хүн биш ээ, өнөөдөр л арай хэтрүүлчихэж” гэж өмөөрөхөд эмгэн “Би түүнээс юм асуугаагүй” гэж тас хариулжээ.

Соёмбоо тэр үгэнд шаралхаж “Хар хэлтэй юм бол намайг нэг хараагаадах, үзье л дээ” гэж босож ирээд эмгэний мөрөн дээр гараа тавьсан гэдэг. Дэжидмаа гарыг нь огцом зайлуулаад хэсэг өөдөөс нь харснаа “Чи пянгаа ч эдэлж чадахгүй амьтан байна, нэг өдөр буруу дөрөөндөө чиргүүлээд үхэв дээ” гэж тун тайван хэлжээ. Гэр дотор байсан хүмүүс тэр дороо чимээгүй болж, Самдан “За боллоо, одоо чи хэвт” гээд Соёмбоог татаж суулгасан ч нөгөөх нь “Хараал нь энэ үү, ха ха” гээд хэсэг агсарсаар байв. Сүүлдээ архиндаа дийлдэж орны хөлд хувцастайгаа хэвтээд өгсөн бөгөөд Дэжидмаа түүн рүү дахиж нэг ч хараагүй байна.

Маргааш өглөө Соёмбоо толгойгоо барин сэрэхэд Дэжидмаа аль хэдийн босоод гадаа цайны усанд аргал хомоолж явжээ. Өчигдрийнхөө юмыг бараг санахгүй “Би нэг их балайраагүй биз?” гэж Самдангаас асуухад Самдан эхэндээ “Чи өөрөө мэдэж байгаа байлгүй” гээд хэлэхгүй байснаа сүүлдээ бүгдийг нь ярьж өгчээ. “Буруу дөрөөндөө чиргүүлээд үх гэж хэлсэн үү?” гэж Соёмбоо дахин лавлахад Самдан “Чи өөрөө хараагаадах гээд байхаар чинь тэгсэн, одоо очоод уучлал гуй” гэв. Өчигдөр эмгэнийг элдвээр хэлж байсан эрийн царай тэр дороо хувирч, аяга цайгаа ч дуусгалгүй босжээ.

Соёмбоо гадаа гараад Дэжидмаагийн өмнө очиж “Эгч минь, согтуу хүний үгийг үг гэж битгий бод, би ёстой буруу юм хийжээ” гээд бүр сөхрөх…